Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã tạo ra một khuôn khổ chính sách quan trọng cho quá trình chuyển đổi tri thức của quốc gia. Trong tiến trình này, các trường sư phạm giữ một vị trí đặc biệt, không chỉ là nơi đào tạo giáo viên mà còn là các trung tâm nghiên cứu có nhiệm vụ dẫn dắt tư duy giáo dục, phát triển khoa học của sự học và dự báo những biến đổi mới của con người trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Trước hết, các trường sư phạm có trách nhiệm đào tạo đội ngũ giáo viên có năng lực đáp ứng yêu cầu của nền giáo dục trong kỷ nguyên số. Điều này đòi hỏi các chương trình đào tạo giáo viên phải được thiết kế theo hướng liên ngành, tích hợp STEM, khoa học dữ liệu và công nghệ giáo dục. Giáo viên tương lai không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn cần năng lực thiết kế môi trường học tập, tổ chức các dự án học tập thực tiễn và sử dụng công nghệ để cá nhân hóa quá trình học tập của học sinh. Các trường sư phạm trọng điểm cần chủ động tham gia các chương trình đào tạo tài năng quốc gia, trong đó có các sáng kiến phát triển nguồn nhân lực STEM quy mô lớn cho giai đoạn sau năm 2026.

Tuy nhiên, đóng góp cốt lõi của các trường sư phạm không chỉ nằm ở đào tạo giáo viên mà còn ở vai trò tiên phong trong nghiên cứu giáo dục. Trong bối cảnh khoa học giáo dục đang chứng kiến sự hội tụ mạnh mẽ giữa trí tuệ nhân tạo, khoa học thần kinh và tâm lý học, các trường sư phạm cần đi đầu trong việc xây dựng các khung lý luận mới về triết lý giáo dục và khoa học của sự học. Các trường Sư phạm vừa phải là những đơn vị tiên phong nghiên cứu lý luận và phát triển các sản phẩm ứng dụng tạo ra giá trị như các mô hình học tập cá nhân hóa, hệ thống gia sư thông minh và hệ thống phân tích dữ liệu học tập quy mô lớn phù hợp với người học và văn hoa bối cảnh Việt Nam.

Song song với đó, nghiên cứu tâm lý học hiện đại cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng liên ngành, tích hợp học máy, phân tích dữ liệu lớn và khoa học thần kinh nhằm hiểu sâu hơn các cơ chế nhận thức, cảm xúc và hành vi của con người. Các hướng nghiên cứu mới như tâm thần học tính toán, sức khỏe tâm thần số, đa dạng thần kinh, hay tác động của mạng xã hội đối với thanh thiếu niên cho thấy nhu cầu cấp thiết phải nghiên cứu những vấn đề tâm lý giáo dục mới nổi trong xã hội số. Điều này đặt ra yêu cầu các trường sư phạm phải trở thành các “đài quan sát khoa học”, có khả năng phát hiện sớm các rủi ro và cơ hội liên quan đến sự phát triển của người học trong môi trường học tập số hóa. Dự báo trước để tư vấn chính sách cho nền giáo dục

Từ góc độ hệ thống giáo dục quốc gia, các trường sư phạm còn giữ vai trò trung tâm trong việc phát triển các mô hình giáo dục mới. Với lợi thế về nghiên cứu lý luận và thực nghiệm giáo dục, các trường sư phạm có thể xây dựng các khung chương trình STEM/STEAM phù hợp với bối cảnh Việt Nam, phát triển học liệu số, và thử nghiệm các mô hình dạy học kết hợp giữa lớp học truyền thống và môi trường học tập số. Những nghiên cứu này không chỉ phục vụ đào tạo giáo viên mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải cách giáo dục phổ thông.

Nghị quyết 57 cũng mở ra cơ hội lớn cho sự hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong phát triển công nghệ giáo dục. Các trường sư phạm cần chủ động tham gia các mạng lưới đổi mới sáng tạo, hợp tác với doanh nghiệp công nghệ để phát triển các sản phẩm giáo dục số, hệ thống gia sư AI và các nền tảng học tập thông minh dựa trên nguồn học liệu chuẩn hóa của Việt Nam. Sự kết nối này giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và ứng dụng thực tiễn, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển giao tri thức vào hệ thống giáo dục.

Bên cạnh đó, các trường sư phạm đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên và cộng đồng. Các sáng kiến phổ cập kỹ năng số, đào tạo giáo viên về trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, hay các chương trình hỗ trợ cộng đồng học tập số là những bước đi thiết thực để thực hiện mục tiêu chuyển đổi số quốc gia.

Để thực hiện hiệu quả sứ mệnh này, các trường sư phạm cần được đầu tư đồng bộ về hạ tầng và thể chế. Trước hết là hệ thống phòng thí nghiệm giáo dục, phòng thí nghiệm STEM, và các studio sản xuất học liệu số nhằm tạo môi trường nghiên cứu và thực nghiệm dạy học hiện đại. Thứ hai là cơ chế thu hút và phát triển đội ngũ giảng viên có năng lực nghiên cứu quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực như khoa học học tập, khoa học dữ liệu giáo dục và tâm lý học số. Thứ ba là xây dựng các mạng lưới hợp tác nghiên cứu trong nước và quốc tế để kết nối các trường sư phạm với các trung tâm nghiên cứu giáo dục tiên tiến. Cuối cùng là hoàn thiện cơ chế tài chính và khung pháp lý cho hoạt động chuyển giao công nghệ giáo dục và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 có thể được xem như một bước ngoặt quan trọng đối với sự phát triển của giáo dục Việt Nam. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa tinh thần của nghị quyết phụ thuộc rất lớn vào vai trò dẫn dắt của các trường sư phạm. Với chức năng đào tạo giáo viên, phát triển tri thức giáo dục và nghiên cứu về con người trong quá trình học tập, các trường sư phạm có khả năng trở thành lực lượng tiên phong trong việc định hình tương lai của nền giáo dục quốc gia.

Nói cách khác, trong thời đại trí tuệ nhân tạo, các trường sư phạm không chỉ đào tạo người dạy học mà còn kiến tạo tri thức về cách con người học tập, phát triển và thích nghi với một thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Chính từ những nghiên cứu tiên phong đó, các định hướng cải cách giáo dục mới có thể được hình thành, góp phần xây dựng một nền giáo dục Việt Nam sáng tạo, nhân văn và bền vững trong thế kỷ XXI.